گنجینه پنهان در زبالهها؛ این تلفن همراهتان ارزشمند است!
شاید باورتان نشود، اما گجت کوچکی که هر روز با آن سلفی میگیرید، پر از فلزات ارزشمندی مثل طلا، نقره، پلاتین و مس است. خبرگزاری آنا در گزارشی تکاندهنده فاش کرده که دنیا با انفجاری خاموش در تولید «زبالههای الکترونیک» مواجه است. در سال ۲۰۲۲، جهان بیش از ۶۲ میلیون تن زباله الکترونیک تولید کرد؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۱۰ حدود ۸۲ درصد افزایش یافته و همچنان با سرعتی باورنکردنی در حال رشد است. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰، این کوه عظیم زباله به مرز ۸۲ میلیون تن برسد. جالب اینجاست که تنها ۱۲ درصد از این حجم عظیم، بازیافت و دوباره به چرخه تولید بازگردانده میشود. یعنی میلیاردها دلار طلا و نقره، درست در کیسههای زبالهمان داریم دفن میکنیم.
دیگر فقط گوشیهای موبایل و لپتاپهای قدیمی بحرانآفرین نیستند. عصر جدید، عصر «گجتهای کوچک» است. دستگاههای پوشیدنی، ساعتهای هوشمند، اسپیکرهای بلوتوثی، مسواکهای برقی و حتی سیگارهای الکترونیک یکبارمصرف، بخش بزرگی از این فاجعه را تشکیل میدهند. به گزارش سازمان ملل، مشکل اصلی اینجاست که طراحی بسیاری از این محصولات به گونهای است که عملاً قابل تعمیر نیستند. وقتی یک هدفون بیسیم خراب میشود، به دلیل کوچکی و چسبندگی قطعات، تقریباً غیرممکن است که کسی برای تعمیر آن وقت بگذارد و ارزانتر است که یک عدد نو بخرد. این چرخه معیوب «تولید-مصرف-دورریزی»، نیروی محرکه اصلی بحران زبالههای سمی است.
سمیت این زبالهها شاید مهمترین بخش ماجرا باشد. گوشیها و باتریهای قدیمی حاوی موادی مانند سرب، جیوه، کادمیوم و آرسنیک هستند. اگر این زبالهها در محلهای دفن غیراستاندارد رها شوند، این سموم به مرور زمان به داخل خاک نفوذ کرده و سفرههای آب زیرزمینی را مسموم میکنند. به خصوص در کشورهای در حال توسعه که اغلب زبالههای الکترونیک کشورهای ثروتمند به صورت غیرقانونی به آنجا سرازیر میشود، کودکان و کارگران معتاد به کار، با دست خالی و بدون هیچ تجهیزات ایمنی، در میان انبوهی از قطعات سمی مشغول جداسازی فلزات قیمتی هستند و سلامت خود را قربانی چند دلار سود میکنند.
خبر خوش این که آگاهی نسبت به این بحران در حال افزایش است. گزارش پایش جهانی زبالههای الکترونیک نشان میدهد که قوانین سختگیرانهتری در اروپا برای اجباری کردن طراحی محصولات قابل تعمیر (Right to Repair) تصویب شده است. اگر این روند ادامه پیدا کند، شاید نسل بعدی لپتاپها و گوشیها را جوری بسازند که به راحتی باز شده و قطعاتشان جدا شود. تا آن روز، شاید بهتر باشد قبل از انداختن گجت قدیمیتان در سطل زباله، یک لحظه فکر کنید. شاید ارزشش بیشتر از آن چیزی باشد که به نظر میرسد.